Cá chốt thấm đượm vị quê xứ Bạc Liêu

Chủ Nhật, ngày 13/04/2014, 14:02

Ở Bạc Liêu chỉ cần vung một chài là bắt được cả thùng cá chốt như chơi. Cá chốt mắc đầy tay lưới, phải đem chài về nhà treo lên mà gỡ cá.

Vùng đất Bạc Liêu không chỉ nổi tiếng với làn điệu Dạ cổ hoài lang của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, tiền thân của bài ca vọng cổ nổi tiếng ngày nay, Bạc Liêu còn được biết đến với nghề đánh cá và cánh đồng muối trắng tinh chạy dọc triền biển.

Nghề đánh cá thông thường ở Bạc Liêu là đóng đáy, tức là đóng cọc giữa sông, ngay theo lằn nước chảy giăng lưới ngang qua các cọc đó, trong lúc nước ròng, để chận cá vào lưới, nên Bạc Liêu được người địa phương giải thích là Xóm Trại Đáy” (Địa phương chí tỉnh Bạc Liêu – 1965, trang 1).

Theo học giả Huỳnh Minh lại giải thích: “Danh từ Bạc Liêu đọc theo tiếng Hoa kiều giọng Triều Châu gọi là Pô léo, có nghĩa là xóm nghèo, làm nghề hạ bạc, tức nghề chài lưới, đánh cá, đi biển. Pô phát âm theo Hán Việt là Bạc và Léo phát âm thành Liêu. Một thuyết khác cho rằng : Pó là bót, đồn, Liêu là Lào (Ai Lao) theo tiếng Cao Miên. Vì trước khi người Hoa kiều đến đây sinh sống, nơi đó có một đồn binh do người Lào đồn trú. 

Người Pháp do theo tiếng Triều Châu Pô leo có nghĩa là xóm nghèo làm nghề hạ bạc – nên dịch theo nghĩa ấy là Pécheríe Chaume (đánh cá và cỏ tranh)” (Bạc Liêu xưa và nay – 1966, trang 15).

Sơn Nam trong quá trình tìm hiểu về miền Nam đã ghi lại : “...tỉnh Bạc Liêu thành hình lấy tên là Bạc Liêu vì ngay chợ của tỉnh lỵ có con rạch Bạc Liêu (có giả thuyết cho rằng Poanh Liêu, tức là nơi có đạo quân Lào trú đóng ngày xưa” (Lịch sử khẩn hoang miền Nam – 1994, trang 251).

Cùng với hệ thống sông ngòi chằng chịt, đồng bằng sông Cửu Long nói chung, vùng đất Bạc Liêu nói riêng rất dồi dào về cá tôm. Cá chốt là loại sinh sống phổ biến ở đây. Khi mưa xuống, cá chốt từ sông lên đồng đẻ trứng. 

Đến tháng 7, tháng 8 âm lịch, nước ngập đồng bưng, cá chốt con nổi đầu, quơ râu hớp bọt như nước cơm sôi. Sau rằm tháng 10 âm lịch, gió chướng thổi mạnh và nước cũng bắt đầu rút. Trên những bờ bãi ven sông, ven ruộng, hay dọc những bờ kinh lau sậy trổ cờ phơ phất, ấy là lúc cá chốt trên đồng rút xuống sông rạch.

Cá chốt Bạc Liêu - 1

Cá chốt và nghệ

Ngày trước, người ta dùng chài để chài cá. Cá bắt được đong bằng giạ, bằng táo đựng lúa chứ không cân kí. Ngày nay, cá chốt đã ít, người ta thường bắt cá bằng cách đặt lọp, cắm câu, giăng lưới. Ở thôn quê, nhà nhà cách nhà kia thường là những cái mương để xác định ranh giới. Mương ấy thông với dòng sông rộng. 

Nước lớn đầy, người ta rải cám dụ cá vào rồi dùng đăng bện bằng sống dừa nước chận ngang mương. Khi nước ròng rút cạn thì đắp đập ngang miệng mương, tát nước bắt cá. Cá chốt thuộc loại nhiều nhất trong số các loại cá tép thu hoạch được.

Ở Bạc Liêu chỉ cần vung một chài, cá chốt mắc đầy tay lưới, phải đem chài về nhà treo lên mà gỡ cá. Chỉ cần một tiếng đồng hồ bắt cá chốt là được cả thùng cá như chơi.

Khác với cá trê, cá chốt có ba ngạnh bén, người chẳng may bị cá đâm sẽ rất đau nhất. Làm cá chốt trước hết cần rắc tro bếp vào rổ cá. Vùng vẫy một lúc cá khô nhớt và chết. Bắt cá ra là phải chặt bỏ ngay các ngạnh cá. Sau đó cạo, rửa, mổ bụng và làm sạch.

Cá chốt có thể nấu canh chua, kho sả ớt, nhưng món cá chốt kho nghệ là đặc trưng trong văn hóa ẩm thực của người dân quê.

Đào củ nghệ ngoài vườn đem vô rửa, cạo sạch vỏ rồi đâm nhuyễn, vắt lấy nước ướp cá cùng với nước mắm, bột ngọt cho cá thấm đều. Chờ thêm một thời gian, rồi bắc cá lên kho, để lửa nhỏ. Cá chốt kho nghệ đến khi sền sệt nước sẽ thấm đều màu vàng ươm.

Cùng thưởng thức món cá chốt Bạc Liêu - 2

Cá chốt kho nghệ

Để món ăn thêm phần ngon mắt, khi múc cá ra dĩa, người ta rắc vào thêm ít lá nghệ non xắt nhuyễn, ít lá ớt chín. Ăn cơm nóng với món cá chốt kho nghệ, kèm các loại rau sống như bông súng, rau mác, lá hẹ nước hay rau càng cua bóp giấm, hoặc dưa môn, dưa điên điển chua.

Sự kết hợp hài hoà giữa cá chốt với mùi đặc biệt của nghệ, vị của rau sống hay dưa chua cho ra một món ăn ngon, độc đáo mà món ăn còn là một liều thuốc bổ rất tốt cho hệ tiêu hoá.

"Cá chốt kho nghệ vàng ươm/ Chấm rau choại luộc, no cơm sạch nồi" – Ca dao

Cá nhiều ăn không hết thì làm mắm. Để có hũ mắm cá chốt hấp dẫn, cá chốt bắt về ngâm nước lạnh chừng một khắc, chặt hai ngạnh to dính ở đầu, bỏ ruột, rửa sạch, để ngoài trời phơi nắng vừa ráo, xong đem vào ướp muối, (dân gian thường rang muối cho đến khi muối hết nổ, đem xuống để nguội mới ướp cá). 

Ca chot Bac Lieu - 3

Cá chốt làm mắm

Khác với mắm cá lóc, khi ướp muối làm mắm cá chốt dân gian còn ướp thêm ít rượu đế, đường, thính. Cá chốt nhỏ nên khi ướp, dùng tay trộn đều cá vào muối, rượu, thính (không phân thành lớp như cá lóc). Trộn thật đều rồi cho vào hũ, gáo dừa ém chặt lại, phía trên chèn vỉ gài dọc dừa cho cứng. Trên cùng đổ nước muối nấu loãng. Khoảng hơn một tuần sau là lấy mắm ra ăn được. 

Mắm cá chốt khỏi phải thực hiện công đoạn thính, chao như mắm cá lóc. Mắm ngon hay dở là do quyết định ở muối và rượu. Khi cá lên men thường chứa hơi nước, trước khi ăn nên ép bớt nước. Cũng có người thực hiện công đoạn chao mắm. Nếu mắm chao thì khi ướp chỉ ướp muối, rượu, không có đường! Để cá khoảng tuần lễ thì chao với đường, nếp nấu chung. Gài cứng lại, ít ngày sau thì đem mắm ra ăn.

Ăn mắm cá chốt ngon nhất là ăn sống. Mắm cá chốt sẵn trong khạp, trong gáo dừa được đem ra xé thành những miếng vừa miệng, trộn với ít tỏi ớt đâm dập, cho thêm chút đường, vắt thêm ít nước của trái chanh, tắc cho vừa ăn. Ớt hiểm xanh cay xè hòa quyện với vị mắm sống. 

Bên cạnh đĩa rau đồng, trái chuối chát xắt lát và ít miếng bần chín. Vị chua, chát, ngọt, cay, thấm dịu vào miếng mắm ăn với cơm nguội thì không gì bằng. Có người do mải mê cố cày cho xong miếng đất, nhỏ luôn cho rồi đám cỏ, đến khi về đến nhà, bụng đói cồn cào, vội chạy về nhà, vào bếp xúc đầy tô cơm nguội, lấy mấy con mắm sống ra ăn với bần chua, ớt hiểm. 

Người ta vẫn không quên chặt vội trái dừa ngoài vườn, chặt lấy nước làm canh, cạy lấy vài miếng sọ dừa non ăn kèm với mắm, hương vị chân chất mà đậm dấu ấn văn hóa dân gian:

"Mắm cá chốt xé tay ăn sống/ Nhìn gian nhà trống, gió thổi tứ tung

Mênh mông nước ngập tràn lung/ Cảm thương người nghĩa túng cùng đến đây!"

Cá chốt thấm đượm vị quê xứ Bạc Liêu - 4

Mắm cá chốt trộn đu đủ

Cầu kì hơn người ta cắt mắm cá chốt ra thành từng khúc nhỏ, trộn thêm vào mắm ít thính (gạo rang vàng, xay nhuyễn) rồi bào đu đủ mỏ vịt (đu đủ già gần chín) rồi trộn với mắm, thêm ít ngò gai, rau răm, ớt xắt lát vào vừa ngon mắt vừa ngon miệng.

Theo Hai Miệt Vườn (Dân Việt)
Cách làm bánh Trung thu Tự làm bánh dẻo nhân kem trứng đón Trung thu Lại một mùa trung thu nữa sắp đến rồi, nếu các bé được tự tay làm một chiếc bánh dẻo của riêng mình thì sẽ vui lắm...
21/08/2017 13:00
An toàn thực phẩm Những người này ăn thịt bò sẽ rất nguy hiểm PGS.TS.Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, đối với những người mắc các bệnh sau nên ăn...
21/08/2017 10:01
Mẹo vặt nấu ăn Những công dụng làm sạch ít ai ngờ tới của nước sôi Nước sôi là một chất tẩy rửa tự nhiên, không độc hại, luôn có sẵn và rẻ vô cùng, nhưng không phải ai cũng biết tận...
21/08/2017 03:00
Món ngon 63 tỉnh thành Đến Quảng Bình mà không thử 8 đặc sản này đảm bảo bạn sẽ tiếc  " đứt ruột " Quảng Bình thu hút khách không chỉ có bãi biển đẹp, hang động kỳ bí mà món ăn nơi đây cũng hấp dẫn không kém.
20/08/2017 19:00
Cách làm kem Chỉ 4 bước có ngay kem dưa bở siêu ngon Kem dưa bở là một món ăn khá đặc trưng tại Hàn Quốc, mặc dù hương vị cực kỳ hấp dẫn nhưng giá lại không rẻ chút nào....
20/08/2017 16:00
Món ngon từ thịt lợn Bí quyết cho món lòng lợn nhồi thịt chiên giòn ngon  " nứt vách " Cuối tuần rản rỗi, bạn hãy dành ra chút thời gian làm món lòng lợn nhồi thịt chiên giòn thơm ngon đãi gia đình, bạn...
20/08/2017 13:00
Du lịch, lễ hội Cần chi đi đâu xa, ở Việt Nam thôi cũng có được bộ ảnh cưới  " cute lạc lối " Bằng nụ cười tươi hơn cả Mặt Trời cùng điệu bộ nhắng nhít, đáng yêu, cặp đôi Đài Loan này đã đem lại sức sống cho...
21/08/2017 13:00
Du lịch Châu Á Quên hết sự đời tại 23 điểm nghỉ dưỡng tuyệt vời nhất thế giới Nghỉ dưỡng là cách tốt nhất để du khách lấy tại thăng bằng, cải thiện sức khỏe cả về thể chất và tinh thần.
21/08/2017 10:06
Du lịch Châu Á Đừng để tuổi 30 qua đi mà chưa trải nghiệm những điều tuyệt vời này! Trang du lịch của CNN đã đưa ra gợi ý về những trải nghiệm không thể bỏ qua trước tuổi 30.
21/08/2017 03:00
Du lịch Mỹ Kỳ quặc nhà hàng khuyến khích khách cởi bỏ quần áo Một nhà hàng ở thành phố New York, Mỹ, khuyến khích khách cởi bỏ quần áo để trải nghiệm không khí như trên bãi biển.
20/08/2017 19:00
Du lịch Mỹ  " Phát cuồng "  vì thác nước đẹp không tưởng ẩn mình trong hẻm núi Ẩn sâu hẻm núi lớn tại Mỹ là thác nước Havasupai, thiên đường chốn nhân gian khiến bạn không thể tin vào mắt mình.
20/08/2017 13:00
Du lịch Nhật Bản Dạo quanh 5 địa điểm nổi tiếng để ăn chơi, xõa hết mình ở Tokyo Cùng dạo quanh những địa điểm du lịch nổi tiếng ở Tokyo và thưởng thức các món ăn lừng danh nơi đây.
20/08/2017 10:00
   
  • Các chuyên mục khác