82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám viết gì?

Chủ Nhật, ngày 03/05/2015, 14:38
Sự kiện: Sau đại học

“Nếu kẻ nào nhờ vào việc thi đỗ để làm cái cầu ấm no, mượn con đường ấy để làm lối tắt ra làm quan, chỉ biết mưu cho thân, không nghĩ đến việc nước thì người ta sẽ chỉ tận tên mà nói: Kẻ này gian, kẻ này nịnh, kẻ này đặt việc nhà lên trên việc nước…”

Theo trang disanthegioi.info, 82 bia đá các khoa thi Tiến sĩ triều Lê-Mạc (1442-1779) tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội gồm: 13 bia khắc các khoa tiến sĩ triều đại nhà Lê sơ, 1 bia khắc khoa thi tiến sĩ triều đại nhà Mạc, 68 bia khắc các khoa thi tiến sĩ triều đại nhà Lê trung hưng; được dựng từ năm 1484 đến năm 1780 khắc các bài văn bia đề danh cùng thứ bậc và quê quán của 1304 vị tiến sĩ Nho học Việt Nam của các khoa thi Đình thời Lê sơ, thời Mạc và thời Lê trung hưng (1442-1779).

Trong đó, bảy tấm bia tiến sĩ đầu tiên tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám Hà Nội đã được vua Lê Thánh Tông cho dựng vào năm 1484 với mục đích đề cao Nho học và tôn vinh bậc tri thức Nho học đỗ đại khoa. 7 tấm bia này đề danh tiến sĩ khoa thi các năm 1442, 1448, 1463, 1466, 1475, 1478 và 1481 thời Lê Sơ.

Giá trị và nét độc đáo của 82 bia đá các khoa thi Tiến sĩ triều Lê-Mạc (1442-1779) tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội chính là những bài văn khắc trên bia. Trên thế giới có rất nhiều nước dựng bia, nhưng chỉ duy nhất bia tiến sĩ Văn Miếu có bài ký ghi lịch sử các khoa thi và triết lý của triều đại về nền giáo dục và đào tạo, sử dụng nhân tài.

82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám viết gì? - 1

Những hàng bia đá trường tồn mãi với thời gian

Ngoài bài văn khắc trên bia đá của khoa thi đầu tiên năm 1442 vốn được trích nhắc thường xuyên cho đến ngày nay: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí hưng thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh. Nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn. Vì thế các bậc Đế vương Thánh minh không đời nào không coi việc giáo dục nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí quốc gia làm công việc cần kíp”, hiện nay, các bài văn khắc trên bia đá khác cũng đã được dịch và trích dẫn cho du khách dễ hiểu.

PLO giới thiệu đến bạn đọc đoạn trích đặc sắc nêu rõ tầm quan trọng của việc đào tạo nhân tài và khuyến khích kẻ sĩ trên một số bia Tiến sĩ tại đây. Những lời răn dạy của người xưa vẫn còn nguyên giá trị đến thời nay.

82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám viết gì? - 2

“Nếu kẻ nào nhờ vào việc thi đổ để làm cái cầu ấm no, mượn con đường ấy để làm lối tắt ra làm quan, chỉ biết mưu cho thân, không nghĩ đến việc nước thì người ta sẽ chỉ tận tên mà nói: Kẻ này gian, kẻ này nịnh, kẻ này đặt việc nhà lên trên việc nước, làm gầy người béo mình, kẻ này hãm hại người thiện, bè đảng với lũ gian, nhơ nhuốc cho khoa mục”.

(Trích văn bia khoa thi 1478)

“Những người có chức quan vẫn thường nghiền ngẫm trung nghĩa, dồi mài liêm cần, nguyện làm vị Trạng nguyên trung hiếu, làm bậc quân tử ngọc vàng, ngõ hầu không hỗ thẹn với các bậc tu thân toàn mỹ đời trước. Thảng hoặc có kẻ ngoài ngọc trong đá, tiếng phượng hoàng mà lông diều hâu, làm kẻ gian tà hèn nhát, làm kẻ tầm thường a dua nịnh hót không biết hổ thẹn bởi sự chỉ trích chê bai của người đời sau".

Vậy tấm đá này dựng lên uy nghiêm suốt cả ngàn năm, công luận phải trái vẫn còn đó, há chẳng đáng sợ lắm thay”.

(Trích văn bia khoa thi 1554)

“Một khi đã khắc tên lên tấm đá này người đời sau đến xem sẽ chỉ tên và bảo nhau: người này được, người kia hỏng; người này hay, người kia dở; nhờ đó mà kẻ thiện biêt tự khuyến khích, kẻ sác biết tự răn đe. Thế thì tấm đá này dựng lên, há chỉ chuộng hư danh làm cho đẹp mắt mà thôi đâu! Ý nghĩa sâu xa của sự khuyến khích răn đe chính gửi ở trong đó”.

(Trích văn bia khoa thi năm 1583)

“Đạo trị nước không gì quan trọng hơn nhân tài, mà nhân tài thì phải tiến thân do con đường khoa mục”

(Trích văn bia khoa thi năm 1662)

“Kẻ sĩ ở đời này, thấm nhuần ơn huệ, mang đội nhân sâu, vậy báo đáp phải nên thế nào? Ắt phải có chí khí tiết tháo ngọc vàng, tấm lòng trung trinh sắt đá, phải luôn trau chuốt cho trong sạch sáng quang, rèn giữa tiết hạnh, thề giữ đức trong trắng tứ tri, theo đúng đạo thận cần tam pháp, lấy chính trực trung hậu mà đứng giữa triều đình, lấy đạo đức nhân nghĩa phò tá chinh sự, làm đá tảng cột trụ ở chốn miếu đường, đưa quốc gia đến chỗ vững yên, như Thái Sơn bàn thạch, ngõ hầu không phục với sở học, không thẹn với khoa danh, mà họ tên khắc trên đá cứng có thể trường tồn không nát vậy”.

(Trích văn bia khoa thi 1733)

“Kẻ sĩ được ghi tên vào tấm đá này, ắt nên giữ lòng trong sạch, tiết tháo kiên trinh, giúp đời hành đạo, giúp vua ban ơn cho dân, ngõ hầu công danh sự nghiệp được khắc vào chuông đỉnh, thêu lên cờ hiệu, cùng với tấm đá này soi tỏ mới không hổ thẹn với khoa danh. Thảng hoặc có kẻ quỳ gối uốn mình, tô vẽ giả dối, ngọc vết khó giấu, đá vết khó mài, công luận ngàn năm, há chẳng đáng sợ sao! Thế thì dựng bia đá này chẳng phải riêng để bồi đắp Nho phong mà còn để giồi mài sĩ khí, việc đó có quan hệ đến thanh danh giáo hóa thật lớn vậy”.

(Trích văn bia khoa thi năm 1748)

“Thánh nhân tác thành nhân tài, mà hiền tài làm cho nền trí trị được bền vững lâu dài. Cho nên nuôi dưỡng người tài năng ở trường học, dung khoa mục để tuyển chọn, là để cho họ làm rạng rỡ pháp độ của vua, làm mưu lược của vua được tốt đẹp, há chỉ cốt làm vẻ hào nhoáng bên ngoài mà thôi đâu! Lớn có thể làm rường cột, nhỏ có thể làm rui mè. Người dũng sĩ, kẻ tâm phúc không ai không được tin dùng, như vậy mới không phụ ý nuôi dưỡng khích lệ nhân tài của nước nhà”

(Trích văn bia khoa thi năm 1772)

Theo Trí Nhân (Pháp luật TPHCM)

Tin cùng sự kiện Sau đại học

Hội thảo ATS: Biến giấc mơ du học thành hiện thực Cụm từ “Hàng không” không chỉ là lĩnh vực rất tiềm năng, mà còn là ngành nghề khá thú vị cho nhiều người trong chúng...
18/01/2018 20:00
Những thần đồng - thiên tài nổi tiếng TG 5 phát minh quái dị của những thiên tài vĩ đại khiến nhân loại dở khóc dở cười Nhiều thiên tài nổi tiếng là người đặt nền móng cho sự phát triển của xã hội ngày nay nhờ những phát minh vô cùng hữu...
18/01/2018 17:00
Giáo dục Học sinh TP HCM nghỉ tết từ ngày 12-2 đến 23-2 Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) TP HCM vừa có hướng dẫn gửi các cơ sở giáo dục trên địa bàn về công tác chăm lo Tết...
18/01/2018 15:00
Giáo dục Môn Lịch sử và Địa lý: Được điều chỉnh theo điều kiện giáo dục của địa phương Theo dự thảo chương trình bộ môn Lịch sử và Địa lý cấp THCS là môn học bắt buộc ở cấp trung học cơ sở trong Chương...
18/01/2018 14:10
Quiz Chỉ  thánh soi  mới vượt qua những thử thách hại mắt này trong 1 phút Nếu bạn không sở hữu một đôi mắt vô cùng tinh tường cùng bộ não nhanh nhạy thì dù có tìm chán chê cũng chẳng thấy...
18/01/2018 12:00
Vòng bán kết gay cấn của cuộc thi  Ươm mầm tài năng y khoa Vòng bán kết cuộc thi “Ươm mầm tài năng y khoa” đã chính thức khép lại, Ban giám khảo cuộc thi đã chọn ra được 11 thí...
18/01/2018 12:00
Hotgirl - Hot boy Ảnh đời thường gợi cảm của cô giáo Tiếng Anh hot nhất tuần qua Cô giáo xinh đẹp khiến dân mạng đua nhau nhận làm học trò.
19/01/2018 00:07
Lệ Rơi Lệ Rơi hụt hẫng vì bị khen nhầm trên báo nước ngoài Ảnh quá khứ của Lệ Rơi bất ngờ bị đem ra làm ảnh minh họa cho một chàng “hot boy dao kéo” của Thái Lan.
18/01/2018 16:28
Ngoại tình thời nay Người ngoại tình sẽ phải chịu 9 tổn thương này Ngoại tình chỉ là những khoái cảm nhất thời, thế nhưng hậu quả mà nó mang lại thì vô cùng nặng nề.
18/01/2018 14:34
Giới trẻ 2018 Tiểu thư nhà giàu ở bẩn khiến chủ trọ phát hoảng 4 ngày không chịu ra ngoài, cô tiểu thư giàu có biến phòng trọ thành bãi rác.
18/01/2018 14:26
BÍ MẬT 12 CUNG HOÀNG ĐẠO 2018 Nghe chuyên gia phong thủy mách màu sắc may mắn với từng con giáp trong năm Mậu Tuất Bạn có tò mò về những màu sắc nào sẽ mang lại may mắn cho mình vào năm nay không?
18/01/2018 10:30
Tình yêu giới trẻ hiện nay Quỳ gối cầu hôn, cô gái nhận cái kết đau đớn Quỳ gối tỏ tình giữa trung tâm thương mại, cô gái đau đớn sau lời nói nhỏ của chàng trai.
18/01/2018 09:57
   
  • Các chuyên mục khác