Tai biến sản khoa: đừng đổ tại vô tình

Thứ Tư, ngày 23/05/2012, 16:00

Liên tiếp gần 10 ca tử vong mẹ - con do tai biến sản khoa chỉ trong một tháng vừa qua. Đáng chú ý trước khi vào viện, các cặp mẹ - con đáng thương này đều có một thai kỳ mạnh khỏe.

Nhưng họ đã có cái kết chung:mẹ - con cùng tử vong hoặc mẹ tử vong, để lại đứa con sơ sinh mồ côi.

Đã có ba trong số kết luận nguyên nhân tử vong (tại TP.HCM, Hưng Yên và Đồng Nai) là do thuyên tắc ối, một tai biến khó cứu ngay cả ở nước ngoài. Nhưng lật lại hồ sơ các ca tai biến sản khoa thời gian qua để thấy không hoàn toàn do vô tình.

Những cái kết đau lòng

Trong báo cáo ngày 3-5-2012 gửi Bộ Y tế về trường hợp tử vong mẹ con sản phụ N.T.M.H. (39 tuổi) vào Bệnh viện Đa khoa Quảng Ngãi hôm 21-4, cho thấy thời điểm vào viện ngoài tình trạng ra máu âm đạo, sức khỏe sản phụ H. hoàn toàn bình thường. Chẩn đoán lúc vào viện là thai 36 tuần dọa đẻ non, theo dõi tiền sản giật/vết mổ cũ đã năm năm.

Tai biến sản khoa: đừng đổ tại vô tình - 1

Hạnh phúc của một đôi vợ chồng trẻ trong ngày ra viện sau khi người vợ sinh đôi - Ảnh: THUẬN THẮNG

Nhập viện một ngày, sản phụ H. vẫn tỉnh táo. Nhưng khoảng bốn giờ sau đó, đến 0g35 ngày 23-4, bệnh nhân đau đầu, chóng mặt, huyết áp, mạch tăng vọt, tiền sản giật nặng. Đến 5g ngày 23-4 mạch, huyết áp tiếp tục tăng cao. Đến 5g30 huyết áp tiếp tục ở mức cao, tim thai khó nghe, vết mổ ấn tức, phiên trực thống nhất chẩn đoán theo dõi nứt vết mổ cũ, tiền sản giật đe dọa sản giật.

Sản phụ được chuyển mổ 20 phút sau đó, kết quả mổ ra bé gái cân nặng 1.700 gam, thở thoi thóp và chết sau năm phút hồi sức, mẹ bé được chẩn đoán vỡ tử cung dọc theo vết mổ cũ, vỡ bàng quang, rách cổ tử cung, rách âm đạo, tiền sản giật nặng và đã tử vong hôm 30-4.

"50% trường hợp sinh con tại bệnh viện là sinh mổ, từ đầu năm 2012 đến nay số ca sinh mổ tiếp tục tăng thêm 50 ca/tháng so với mức trung bình. Mổ lấy thai không phải là phương án an toàn như nhiều người lầm tưởng.

Thực tế cho thấy tỉ lệ tử vong mẹ và tử vong chu sinh (trẻ tử vong từ lúc sinh ra cho đến 28 ngày sau sinh) ở các ca mổ lấy thai cao hơn so với các ca sinh thường. Tỉ lệ tử vong ở mẹ cũng tăng gấp bốn lần nếu mổ lấy thai"

TS Vũ Bá Quyết (phó giám đốc Bệnh viện Phụ sản trung ương)

Nhìn bức ảnh anh B.A.C. - chồng sản phụ N.T.T.T. (ở huyện Thống Nhất, Đồng Nai) bế cậu con trai còn đỏ hỏn đã mồ côi mẹ khó ai cầm được nước mắt. Trước đó hôm 2-5, sản phụ T. sinh con trai ở Bệnh viện Cao su Đồng Nai và tử vong sau đó do băng huyết, mất nhiều máu kéo dài và không phục hồi.

Theo kết luận của hội đồng chuyên môn Sở Y tế Đồng Nai, trong khi sinh sản phụ gặp biến chứng gây mất máu, nếu được xử trí kịp thời sẽ cầm được máu, tránh được tử vong, nhưng tai biến xảy ra, người nhà bệnh nhân mới được yêu cầu chạy đi... mua máu cách đó vài kilômet!

Đầu tháng 5-2012, trong lần siêu âm gần nhất trước lúc sinh, chị N.T.H. (25 tuổi, Hà Nội) nhận được kết quả tiên lượng từ bệnh viện chuyên khoa sản ở Hà Nội: con chị sẽ nặng 4kg.

Với vóc người vừa phải, gia đình đinh ninh chị sẽ phải chờ mổ đẻ. Song bác sĩ lại chỉ định đẻ thường. Quá trình chuyển dạ bắt đầu gặp khó khăn khi đầu em bé quá to có thể không lọt vừa khung chậu của người mẹ. Đến khi cố đưa em bé ra ngoài, vai bé sơ sinh nặng cân cố choài ra nhưng mắc kẹt rồi... bị gãy. Kết quả sau sinh cho thấy em bé cân nặng thực lên đến 4,8kg, bệnh án bác sĩ ghi “gãy vì vai to”.

Tai biến sản khoa: đừng đổ tại vô tình - 2

Một cuộc chuyển dạ mẹ tròn con vuông có quá khó giữa thời đại y học tiến bộ này? - Ảnh:  T.T.D.

Chủ yếu diễn ra ban đêm

Theo thống kê của Vụ Bảo vệ sức khỏe bà mẹ trẻ em (Bộ Y tế), tỉ lệ tử vong mẹ/100.000 trẻ đẻ sống ở VN đang ở mức 69 ca/100.000 trẻ đẻ sống. So với năm 2002, tỉ lệ này đã giảm mạnh (năm 2002 lên đến 165 ca tử vong mẹ/100.000 trẻ đẻ sống). Nhưng VN vẫn đang là nước có tỉ lệ tử vong mẹ vào loại cao nhất thế giới. Vì sao vậy?

Phải chăng do thiếu tiền?

Đánh giá của nhiều chuyên gia thì do địa hình hiểm trở, y tế cơ sở thiếu thốn, tập quán người vùng cao còn lạc hậu, bà con muốn sinh con ngoài rừng, sinh tại nhà đã khiến tỉ lệ tai biến sản khoa nhiều vùng ở mức cao.

Bà Lưu Thị Hồng, phó vụ trưởng Vụ Bảo vệ sức khỏe bà mẹ trẻ em (Bộ Y tế), cho hay từ năm 2009 đến nay ngân sách chi cho chín nội dung, trong đó nội dung làm mẹ an toàn và chăm sóc sinh sản chỉ vỏn vẹn vài trăm triệu đồng/địa phương/năm. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng sự bất hợp lý, thậm chí lạc hậu trong bố trí nhân lực, phân công ca kíp của ngành y tế VN, sự yếu kém của y tế cơ sở mới là yếu tố chính dẫn đến tai biến y tế, nhất là tai biến sản khoa nhiều đến như vậy.

Tai biến hiếm gặp lại gặp nhiều ở VN

Thực tế nhiều tai biến sản khoa trước đây khá phổ biến nay đã vắng dần nhờ sự phát triển của y học hiện đại, nhưng lại nổi lên tai biến chảy máu và gần đây lý do các bệnh viện dùng để “lý giải” căn nguyên tử vong mẹ, tử vong con nhiều nhất là thuyên tắc ối... bất thình lình. Đã có ý kiến nhận xét: “Thuyên tắc ối là tai biến hiếm gặp, nhưng lại thường gặp ở VN”!

Theo mục tiêu thiên niên kỷ, VN đang cố gắng giảm còn 59,3 ca tử vong mẹ/100.000 trẻ đẻ sống vào năm 2015, trong khi Malaysia đã giảm xuống mức 46 ca/100.000 trẻ đẻ sống.

Khảo sát năm 2011 của Bộ Y tế tại 30 bệnh viện trực thuộc (trong đó có 27 bệnh viện hạng đặc biệt và hạng 1) cho thấy 93% bệnh viện được khảo sát tổ chức trực 24/24 giờ, phân bổ nhân lực chủ yếu vào ban ngày. Thời điểm này trung bình một điều dưỡng phải chăm sóc trực tiếp 6,5 người bệnh, nhưng điều dưỡng làm đêm phải chăm sóc 23 người bệnh.

“Việc phân bổ như trên cho thấy tỉ lệ người bệnh/1 điều dưỡng quá cao, dẫn đến quá tải công việc đặc biệt tại các khoa cấp cứu, khoa ung bướu, chăm sóc ban đêm, không an toàn cho cả người bệnh và nhân viên y tế” - báo cáo này cho hay. Và có lẽ trùng hợp với nhận xét này, hầu hết các ca tai biến sản khoa xảy ra trong một tháng qua chủ yếu diễn ra vào ban đêm.

“Từ nay đến cuối năm không chết mấy nữa đâu”!

Câu trả lời vô tiền khoáng hậu trên là từ một quan chức của Vụ Sức khỏe bà mẹ trẻ em, Bộ Y tế, khi được hỏi về lý do dồn dập xuất hiện tai biến sản khoa thời gian qua. Theo quan chức này, các ca tử vong thời gian qua phải nhận xét từ sai sót của cả hai phía: bệnh viện và sản phụ.

“Có biết các sản phụ tử vong đều sinh con thứ ba, hai con đầu đều là gái, cố đẻ con thứ ba không? Phía sản phụ cũng có lỗi, nhưng tế nhị chúng tôi không muốn nói. Lỗi từ phía bệnh viện cũng có nhưng là những lỗi nhỏ. Đừng có hỏi nguyên nhân tại đâu, từ ai, quan điểm đó là không xây dựng” - quan chức này thản nhiên cho hay.

Vẫn theo khảo sát tại 30 bệnh viện của Bộ Y tế, đang có nhiều sai sót về chuyên môn được cho là chuyện bình thường tại bệnh viện. Trong đó có việc người nhà bệnh nhân đang được “nhường” việc chăm sóc cho bệnh nhân, kể cả những việc chuyên môn như thay chai truyền dịch, bóp bóng, cho ăn qua ống thông, trong khi những bất cẩn do thiếu chuyên môn đều có thể dẫn đến tai nạn cho bệnh nhân.

Trở lại các báo cáo tử vong mẹ - con trong một tháng gần đây, điều dễ nhận thấy nhất là không có phần giải trình trách nhiệm. Người ta chỉ thấy một báo cáo “đẹp”: bệnh viện đã làm hết trách nhiệm và bệnh nhân tử vong là ngoài mong muốn. Những điều người ta muốn được thấy, như có hay không chậm trễ trong chẩn đoán và xử trí, trách nhiệm thuộc về khâu nào, ca kíp nào, lý do tại sao... lại hoàn toàn thiếu vắng.

Rất khó xác định được trách nhiệm trong các tai biến y khoa nói chung và sản khoa nói riêng, ngoại trừ có một hội đồng chuyên môn độc lập, đủ mạnh và đủ chuyên môn để đánh giá, nhưng thật khó để có một hội đồng như thế!

Luật khám chữa bệnh có hiệu lực thực hiện từ năm 2011 đã quy định bệnh viện mua bảo hiểm nghề nghiệp cho thầy thuốc, tiến tới có những hội đồng độc lập từ bên thứ ba xác định trách nhiệm của các bên, nhưng đến giờ vẫn chưa có bệnh viện nào triển khai. Lý do được nói đến vẫn là tiền. Nhưng an toàn và trách nhiệm với người bệnh thì chưa thấy đề cập.

Theo Lan Anh - Ngọc Hà (Tuổi trẻ)
Sống khỏe Những sai lầm tai hại phụ nữ mang thai và sau sinh hay mắc phải Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Hà Nội cho biết, phụ nữ mang thai và phụ nữ sau sinh thường có những sai lầm, ảnh hưởng...
24/11/2017 12:00
4 trẻ tử vong tại bệnh viện sản nhi Bắc Ninh Toàn cảnh vụ 4 trẻ sinh non tử vong ở Bắc Ninh Sáng ngày 20-11, tại Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Bắc Ninh đã xảy ra vụ việc nghiêm trọng khi có liên tiếp 4 trẻ sơ sinh tử...
24/11/2017 11:00
Sống khỏe  Cậu nhỏ  có hay không kích thước chuẩn? Có một “cậu nhỏ” kích cỡ không bị thấp bé nhẹ cân hơn so với những người khác để “tham chiến” trận nào thắng trận đó,...
24/11/2017 10:00
Bạn trẻ hôi miệng, phải làm sao? Hôi miệng gây ảnh hưởng lớn đến sự tin tin khi giao tiếp. Hiểu rõ nguyên nhân và mức độ bệnh có thể giúp khắc phục...
24/11/2017 10:00
Thời sự Cậu bé tay dính ngón kỳ dị sắp chạm ước mơ đến lớp Sinh ra với tay chân dính ngón bẩm sinh, đến tuổi đi học cậu bé Lâm không thể đến trường do không cầm được viết. Cho...
24/11/2017 09:40
5 hậu quả cực kỳ nghiêm trọng nếu trầm cảm không được điều trị sớm Nếu không được điều trị kịp thời, trầm cảm có thể gây ra những hậu quả cực kỳ nghiêm trọng, ảnh hưởng đến mọi mặt của...
24/11/2017 08:00
Người giúp việc hành hung bé 2 tháng tuổi Vụ quăng quật bé gần 2 tháng tuổi: Chọn giúp việc phải kiểm tra những gì? Nếu không có quy chuẩn về người giúp việc thì nguy cơ tương tự như vụ bé gần 2 tháng tuổi bị quăng quật như đồ chơi...
24/11/2017 12:00
Thời sự LẠ MÀ HAY: Biến gốc tre thành tuyệt tác chỉ nhờ 1 cánh tay Qua sức lao động, sáng tạo của mình, ông Phan Văn Chánh ở huyện Đại Lộc (Quảng Nam) đã biến những gốc tre xù xì, xấu...
24/11/2017 11:30
Tin nóng Chàng trai Pháp gốc Việt 23 năm tìm mẹ và cái kết... Liên tiếp trong các ngày 20, 21 đến 22-11, trên mạng xã hội Facebook hàng ngàn người đã chia sẻ thông báo của một tài...
24/11/2017 10:00
Thời sự Cậu bé tay dính ngón kỳ dị sắp chạm ước mơ đến lớp Sinh ra với tay chân dính ngón bẩm sinh, đến tuổi đi học cậu bé Lâm không thể đến trường do không cầm được viết. Cho...
24/11/2017 09:40
Thời sự HĐND TP Đà Nẵng bãi nhiệm ông Nguyễn Xuân Anh Sau phiên thảo luận kín, HĐND TP Đà Nẵng đã biểu quyết bãi nhiệm chức danh Chủ tịch HĐND với ông Nguyễn Xuân Anh.
24/11/2017 09:27
Tin nóng Buộc thôi việc nguyên kế toán trưởng Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ Hạn cuối Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ yêu cầu các cá nhân sai phạm phải nộp tiền mặt và chứng từ liên quan để khắc phục hậu...
24/11/2017 08:46
   
  • Các chuyên mục khác